سرود زرتشت
تارنگاری درباره ی زرتشت ، زرتشتیان و مطالب پیرامون آنها
پیوند به سرود زرتشت
صفحات وبلاگ
نویسنده: بیژن - ۱۳٩٦/٤/٢٩

جشن مُزدگیران
طبق سالنامه ی زرتشتی، روزِ اسفند از ماهِ اسفند یعنی پنجمین روز از این ماه و بر پایه ی تقویم امروزی -۲۹ بهمن ماه- روز سپاس از جایگاه زنان و مادران در فرهنگِ کهنِ ایران است که مظهر مِهر و پاکی و فروتنی هستند. این جشن مربوط به امشاسپند سپندارمذ است که حامی زنان درستکار و پارسا است. از این رو، ماه اسفند و به ویژه این روز (سپندارمذ) جشن زنان بوده و در این روز، مردان به زنان هدیه می دادند. این روز متعلق به سپندارمذ یا سپنته آرمئیتی است و چون نام روز و نام ماه با هم موافق می شوند، جشن می گیرند. این فرشته در عالم مینوی نماد عشق، محبت، تواضع، بردباری، جانبازی و فداکاری است و در جهان مادی پاسبان و حامی زنان نیک و پارسا است و تمام خوشی های روی زمین در دست اوست. این فرشته گذشته از پاسبانی زنان پارسا نگهبان و حامی زمین هم است. این جشن را به دلیل نزدیکی کشت و کار و فصل بهار به نام «برزگران» نیز می گویند. در مَزدَیَسنا، به دلیل برخی ویژگی های مشترک زمین با زن همچون آفرینندگی و زایندگی، این روز به نام «زن و زمین» نام گرفته است.


• دیرینگی و آیین های باستانی

«زنان» نمادِ نخستین خدایان جهان هستند؛

در گذشته هاى دور عنصر زمین، زایندگى و به دنبال آن، زن به عنوانِ نمادِ این زایندگى ، ارزشمند و پرستیدنى بوده است.


ابوریحان بیرونی می گوید:«اسفندارمذ ماه روز پنجم آن روز اسفندارمذ است و برای اتفاق دو نام آن را چنین نامیده اند و معنای آن عقل و حلم (بردباری) است و اسفندارمذ فرشته موکل به زمین است و نیز بر زن های درستکار و عفیف و شوهردوست و خیرخواه موکل است و در زمان گذشته این ماه به ویژه این روز عید زنان بوده و در عید مردان به زنان بخشش می کردند و هنوز این مراسم در اصفهان و ری و دیگر بلدان پهله (غرب و مرکز ایران) باقی مانده و به فارسی مزدگیران می گویند و در این روز افسون می نویسند و عوام مویز را به دانه انار می کوبند و تریاقی خواهد شد که از زیان گزیدن کژدم ها دفع می کند و از آغاز سپیده دم تا طلوع آفتاب این رقیه (افسون) را به کاغذهای چهارگوش می نویسد. (...) و بر سر دیوار خانه می چسبانند و دیواری را که مقابل با صدرخانه است خالی می گذارند و می گویند: اگر به دیوار چهارم از این کاغذها بچسبانیم هوام و حشرات سرگردان می شوند و راهی نمی یابند که از آن خارج شوند و سرهای خود را به قصد خروج از خانه بلند می کنند و خاصیت این طلسم این بود که ذکر شد.» ابوریحان بیرونی در کتاب «التفهیم» از این روز به عنوان «مردگیران یا مزدگیران» یادکرده که در این روز زنان از مردان هدیه دریافت می داشته اند و در واقع این جشن به زنان اختصاص داشته است. از این رو، آن را «روز زن در ایران باستان» نامیده اند. حکیم توس در این باره در شاهنامه چنین آورده است:
سپندارمذ پاسبان تو باد
ز خرداد روشن روان تو باد


در سفره این جشن جامی از شیر و تخم مرغ که نشانه ماه بهمن است قرار دارد. به جز آنها میوه های فصل به ویژه انار و سیب، شاخه های گل، شربت و شیرینی، برگ های خشک آویشن با دانه هایی از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار می دهند و مواد خوشبو و کندر بر روی آتش می گذارند و مقدار کمی از هفت گونه حبوبات و دانه ها که در جشن مهرگان برای سفارش کاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند می گذارند.
از ویژگی های این جشن، استراحت کامل زنان از کار و تلاش و کوشش و فرمانبرداری کامل مردان از زنان بوده است. در این روز به پاس تلاش یک ساله زنان، مردان وظایف ایشان را بر دوش گرفته و با این کار، فعالیت های یک زن را تجربه می کردند و در عین حال در این روز هدیه دادن به زن خانه از آداب و رسوم اصلی این جشن به شمار رفته است.به این ترتیب از محبت و مهربانی زنان سپاسگزاری می شود. در این روز خاص همچنین انجام کارهای خانه بر عهده مردان است و زنان با پوشیدن لباس های نو، مورد تکریم قرار می گیرند. در مراسم جشن اسفندگان در مَزدَیَسنا همچنین زنان پاکدامن و پرهیزگار که به تربیت فرزندان نیک پرداخته اند و این فرزندان به عنوان شخصی نیک شناخته شده اند، تشویق می شوند.
مطابق عقاید و اصول مذهبی زرتشتیان، سپندارمذ در عالم معنوی نماد مهر و محبت و در جهان خاکی فرشته ای است نگهبان زمین. به همین منظور ایرانیان، در ماه اسفند اقدام به امور اجتماعی و عمرانی عام المنفعه می کردند. و به حفر قنوات و خشکانیدن مرداب ها و باتلاق ها و آباد کردن زمین های بایر به وسیله سدبندی رودخانه ها و کشت و زرع و نشاندن درخت می پرداخته اند. و اجرای این امور را جزء فرایض دینی خود به حساب آورده و ایمان داشتند که اگر کسی چنین کارهای نیکو کند، پس از مرگش در بهشت جاویدان خداوند، منزل خواهد گرفت.
در فرهنگ زرتشتی شش فروزه و صفت بین انسان و خداوند مشترک است به گونه ای که انسان می تواند با بهره مندی و به کارگیری هر یک از این صفت ها به اهورامزدا نزدیک تر شود. در بین این ویژگی ها چهارمین صفت و فروزه سپنته آرمئیتی نام دارد. این واژه که فروتنی و بردباری معنی می دهد یکی از فروزه های اهورایی است که انسان نیز می تواند آن را در خود پرورش دهد.
در باور ایرانی مرد دارای قدرت مردانگی و تفکر و خردورزی بیشتری است، در برابر آن زن نیز دارای مهر ورزی، عشق پاک، پاکدامنی و از خودگذشتگی فراوان تری است که هر یک از این دو به تنهایی راه به جایی نبرده و حتی روند پویایی گیتی را هم به ایستایی می کشانند. اگر مردان بدنه هواپیمای خوشبختی اند، زنان موتور آن اند که پیکره بی موتور و موتور بی بدنه هیچ کدام به تنهایی به اوج سعادت نمی رسند بلکه ذره ای حرکت و جنبش هم برایشان ناممکن است.
در گاهان ستوده شده، اشوزرتشت خوشبختی بشر را وابسته به میزان دانش و خرد انسان می داند نه جنسیت و قومیت و رنگ و نژاد و از دیدگاه وی همه انسان ها _ همه زنان و مردان _ دارای حقوق برابرند. او دختران را در گزینش همسر آزاد شمرده و عشق پاک و دانش نیک را دو معیار اصلی می داند و خوشبختی همسران جوان را در زندگی زناشویی در این می داند که هر یک بکوشند تا در راستی از دیگری پیشی جویند.
«... از بین زنان و مردان، کسی که برابر آیین راستی ستایشش بهتر است، مزدا اهورا از آن آگاه است. این گونه زنان و مردان را ما می ستاییم... این زمین را با زنانی که بر روی آن زندگی می کنند می ستاییم. ای اهورامزدا، می ستاییم زنانی را که در اثر درستکاری و راستی نیرومند شده اند... ما می ستاییم مردان و زنان نیک اندیشی را که در هر کشور با وجدان نیک بر ضد بدی قیام کرده یا می کنند... کدبانوی خانه را که اشو و سردار اشو هستند می ستاییم. زن پارسایی را می ستاییم که بسیار نیک اندیش، بسیار نیک گفتار، بسیار نیک کردار، فرهیخته و یاری رسان شوهر خود و اشو باشد. ای اهورامزدا ما می ستاییم زنان یاری رسان را...»
این هماهنگی و میانه روی، بسیار ارزشمند و قابل توجه است. در زمانی که در بسیاری از سرزمین ها و فرهنگ های جهان باستان، دختر منفور خانواده بود و حتی گاهی پس از زایش بی درنگ زنده زنده به گور می رفت، در ایران باستان، زن همکار و همفکر مرد در زندگی زناشویی و حتی گاهی در زمینه حقوقی _ دینی و مذهبی _ جنگ و پهلوانی بوده است.
در افسانه های پیش از زرتشت، سپندارمذ دختر اهورامزداست و در سمت چپ او می نشیند و بهمن پسر اهورامزداست و سمت راست او قرار می گیرد.
در گاهان از او چون پرورش دهنده آفریدگان یاد می شود. (یسنا ،۴۶ بند ۱۲) و مردم از طریق اوست که تقدس می یابند. (یسنا ،۵۱ بند ۲۱) نام او اغلب مترادف نام زمین است. (وندیداد ،۲ بندهای ۱۸ و ۲۰)
چون زمین زیر نظر اوست می گوید که به چهارپایان چراگاه می بخشد. سپندارمذ وقتی که دزدان و مردان بد و زنان بی ملاحظه آزادانه روی زمین راه می روند، آزرده می شود، اما وقتی فرزند پارسایی زاده می شود، شادمان می گردد. هماورد داخلی او تَرُمَیتی «گستاخی» و پَریمَیتی «کج اندیشی» اند.
آرمَئیتی به معنی مِهرِ سودرساننده و فروتنی و تواضع است. این مقام شریفِ سپنتا را که پسندیده ی خودِ اوست، اهورامزدا به امشاسپندآرمَئیتی عطا فرموده و او را برای بروز این صفات در زمین، مأمور داشته تا از آبادی زمین و پرورش آنچه متعلق به زمین است و زمین در صفات مذکور مطیع آرمَئیتی و سودرساننده به اهل زمین و نسبت به اهلش بُردبار باشد و تمامی آن صفات در پروردگان زمین بروز می کند. زمین را آباد، بدی ها و قتل و غارت را نابود می سازد و زمین که آباد شود، ارزاق لایق آفریدگان که روزی دهنده ی حقیقی مقرر کرده، فراهم شود و زمین که آباد شود، روح انسان شاد می شود.
• نیایش
در کتاب گات ها، سروده های جاودانه ی اشوزرتشت از فروزه ی سپنته آرمئیتی، بارها یاد شده و ویژگی های آن برشمرده شده است:
«ای آرمئیتی، ای مظهر ایمان و محبت، آن پرتو ایزدی که پاداش زندگانی سراسر نیک منشی است به من ارزانی دار...» (گات ها هات ،۴۳ بند ۱)
«... پروردگارا مرا به سوی راستی و پاکی که نهایت آرزوی من است رهبری کن تا با پیروی از آرمئیتی مظهر ایمان و محبت به رسایی نایل آیم.» (هات ،۴۳ بند ۳)
«... آرمئیتی نور محبت و ایمان را در دل رادمردان روشن کرده آنان را به سوی حقیقت رهبری خواهد کرد.» (هات ،۴۳ بند ۶)
• ای مام مهربانم
اسفندگان روز مادر، روز زن و زمین و روز گرامیداشت همه فروزگان پسندیده و نیکوی انسانی است و اکنون شایسته است ما نیز چون نیاکان فرزانهی خود این جشن فرخنده را برگزارده و از مِهر و مِهربانیِ همه ی مادران و بانوان ایران زمین سپاسگزاری کنیم و شاید روزی تمام مردمان جهان روز اسفند از ماه اسفند را روز مادر طبیعت (محیط زیست) نام نهادند.
پی نوشت ها:


۱ _ اَمشاسپند = مفرد کلمه امشاسپندان به معنی پاکان بی مرگ است. بهمن، اردیبهشت، شهریور، سپندارمذ، خرداد و امرداد.
۲ _ سپَندارمَذ، چهارمین امشاسپند سپندارمذ یا سپنته آرمئیتی است. از دو جزء تشکیل شده، سپنته = پاک، آرمئیتی = مهر و عشق.
آر + مَئیتی = رسا و درست و موافق + اندیشه (ی) در آخر این کلمه علامت تانیث است.
(در زبان اوستایی و همچنین زبان های فرانسه و عربی صفاتی که برای زنان به کار می رود دارای علامت ویژه ای است که به آن علامت تانیث می گویند.)
سپَنتَه + آر + مَئیتی = پاک + درست + اندیشه = فروتنی عشق پاک و اندیشه رسا (صفتی برای زنان)
منابع:
۱ _ جشن های ایران باستان / حسین محمدی
۲ _ ما... ایرانی هستیم / سیروس کریمی بختیاری
۳ _ بدانیم و سربلند باشیم / منوچهر منوچهرپور
۴ _ زرتشت، پیامبری که از نو باید شناخت / کیخسرو شاهرخ
۵ _ اصل و نسب و دین های ایرانیان باستان / رضایی
۶ _ گات ها
۷ _ روزنامه شرق
۸ _ وبگاه یتااَهو

 در همین زمینه بخوانید: + رخدادی خجسته در مزدیسنا: دستیابی زنان به مقام موبدی  
   
نویسنده: بیژن - ۱۳٩۱/۱۱/۱۱

چهل‌ روز پس از جشن شب چله، آبان روز از بهمن ماه در تقویم زرتشتی و در چهله‌ی زمستان، جشن سده ، به پهلوی "سَت" یا "سده سوزی" برگزار می‌شود که جشنِ پیدایش آتش است.

برخی داستان پیدایش سده را به اردشیر پاپکان، برخی به هوشنگِ پیشدادی و و برخی دیگر به گیومرت  نسبت داده اند. اما آنچه که اهمیت دارد اینست که این جشن را ما ابرانیان، سالها و سالهاست که بر می گزاریم.

سده جشنِ ملوکِ نامدار است   ز افریدون و از جم یادگار است

 

 

روش برگزاری جشن سده توسطِ مزدیسنان

مردم از روزهای قبل مشغولِ حمع آوریِ هیزم برای جشن می شوند و همه را در یکجا می انبارند. در عصر این روز پس ازغروب آفتاب، سه تن از موبدان با جامه‌ سپید به سوی توده‌ای از هیزم خشک که از پیش آماده گردیده می‌روند و گروهی از جوانان که آنان هم جامه‌ی سپید بر تن دارند با هموخ‌های (مشعل‌های) روشن، موبدان را همراهی می‌کنند. موبدان بخشی از اوستا که بیشتر آتش نیایش است را می‌سرایند و موبد بزرگ با آتشدان و جوانان سپید پوش با هموخ‌ها هیزم‌ها را می‌افروزند. سپس، گروه نوازندگان از آغاز تا پایان جشن، آهنگ می‌نوازند و همه با شادی، پیروزی روشن شدنِ آتش سده را جشن می‌گیرند. به همین سادگی!

 

اهمیتِ آتش نیایش در جشنِ سده

سروده آتش-نیایش که در میانه ی این جشن از سوی مردم و موبدان خوانده میشود، واقعاً سروده ی زیبایی است و بخشی از ادبیاتِ مزدیسناست. سروده ی آتش نیایش به یسنای ۶۲ نیز معروف است. در ادامه بخشی از این سروده ی زیبا را می آوریم:

یتا اهو وییریو ! [دوبار]

ستایش و نیایش،

و هدیه خوب و هدیه ی آرزو شده ،

و هدیه دوستانه را آرزو دارم،

برای تو ای آتش، ای پسر اهورا مزدا!

قابل ستایش و نیایش هستی،

قابل ستایش و نیایش باشی،

در خانه ی مردمان.

خوشبخت باشد آن مرد،

که تو را بستاید، به راستی فراستاید.

هیزم در دست، برسم در دست.

شیر در دست، هاون در دست.

(۲)

هیزم [برایت] فراهم شود.

بوی خوش فراهم شود.

خورش فراهم شود.

اندوخته فراهم شود.

«برنایی» به نگاهبانی تو بواد!

«آگاهی» به نگاهبانی تو بواد!

ای آتش، ای پسر اهورا مزدا!

(۳)

سوزان باشی در این خانه.

بی گمان سوزان باشی در این خانه.

فروزان باشی در این خانه.

شعله ور باشی در این خانه.

به زمانی دیرپا.

تا به فرشگرد (=رستاخیز) توانا.

همچنان تا به فرشگردِ توانای نیک.

برای خواندنِ متنِ کاملِ آتش نیایش کلیک کنید!

برای برگزرایِ جشنِ سده به جمعیتهای زیاد و مراسمِ مذهبیِ آنچنانی نیاز نیست! مهم خلوصِ نیت و خواستار شادی بودن است. هرکس می تواند این شادوارگی را با عزیزانِ خود و در هرکجا برگزارد. مهم شاد بودن و سپاسگزاری از آتش و پدیده های مینویِ اهورا مزداست. سده ی خوشی داشته باشید!

نویسنده: بیژن - ۱۳۸٦/۱/٤

 

Happy Nowruz : نوروزتان خجسته باد

نوروزتان خجسته و شادان!

+ سرود زرتشت در سال ۸۵ همکاری و هم-اندیشی در مسائل فرهنگی-پژوهشی را با دوستان زیادی تجربه کرد و از همه آنان سپاسگزار است. بی شک همکاری دوستانی همچون جناب مفرد (فرهنگ و اندیشه)، آقای ایران نژاد (آریانام) ، بیژن عزیز (Bijan) ، خانم نازنین متین(جستاری در گیتی) در کتابخانه گروهی تجربه ای بسیار خوب برای همه ما بود و اکنون با تجربه هایی که درین مدت آموخته ایم وارد دومین سال همکاری و هم-اندیشی می شویم. همینجا می خواهم از همه ی این دوستان که اندیشه و وقت و پول خود را هزینه کرده اند تا کتابخانه و "کتاب زرتشت" هر روز کاملتر از پیش شود سپاسگزاری و قدردانی کنم و بگویم که بارزش کار آنان کاملا واقف هستم. همچنین به رسم این وبلاگ در آغاز هرسال از ادب، متانت و بردباری تمامی خوانندگان سرود زرتشت سپاسگزاری میکنم. همه کسانی نیز که بهرگونه یاور سرود زرتشت بوده اند و در پرورش پیام اشو زرتشت کوشیده اند در خور والاترین سپاسهایم هستند.

+ روز ششم فروردین ، برابر با روز زایش اشو زرتشت بر شما فرخنده باد! (۶/۱/۸۶)

+ زیارت پیر هریشت: از روز امرداد تا روز خور از ماه فروردین در گاهشمار زرتشتی برابر با هفتم تا یازدهم فروردین در گاهشمار خورشیدی، زرتشتیان در زیارتگاه پیر هریشت(Pir-e-Herisht) بمدت پنج روز با گردهمآیی درین مکان به برگزاری آرام آیین های دینی و سنتی خود می پردازند و به درگاه "اهورامزدا" نیایش و ستایش میکنند. زیارتگاه پیر هریشت در ۹۰ کیلومتری یزد و ۱۴ کیلومتری روستای شریف آباد یزد قرار دارد. (۹/۱/۸۶)

+ برپایی "جشن فرودگ" در نوزدهم فروردین بعنوان نخستین جشن از جشنهای ماهانه زرتشتیان. (۱۹/۱/۸۶)

+ فرهنگ و اندیشه  نگاشته های جواد مفرد  
+ اعتراض به آبگیری سد سیوند[+] [+] [+]

نویسنده: بیژن - ۱۳۸٤/۸/٦

«کسی که با یک نفر عهد میبندد نباید آنرا بشکند. خواه یک نفر مزدیسنی باشد خواه با دیویسنی و دُروَند. زیرا عهد با هرکه بسته شد درست و سزاوار احترام است (مهریشت)

بیگمان هر ایرانی تاکنون بارها نام مهرگان را شنیده و تصوری از آن و عمدتا تحت نام «جشن و گردهمایی ویژه ی زرتشتیان» در ذهن خویش دارد. جشن پربار ملی و پر از شادی دیروز ؛ در گذر سالیان به «گردهمایی اقلیت زرتشتی» دگرگون شده و ارزش اش را برای عامه از دست داده است بگونه ای که شاید بتوان گفت امروزه بجز زرتشتیان تنها مورد توجه طبقه ی پژوهشگر و تحصیل کرده ی ایرانیان می باشد. بهتر میبینم نخست به توضیحاتی درباره ی چیستی و چگونگی پیدایش جشن مهرگان (مهرگانِ دیروز) بپردازم و پس از آن روند برگزاری این جشن ملی را در ایران امروز بررسی کنم.

مهر و مهرگان

ایرانیان بپاسداشت رهایی از چنگال اندیشه و ظلم بیگانه «جشن مهرگان» را بنیاد گذاشتند.

«مهر» از پایه های معنوی همه ی ادیان بوده ٬ در اوستا ٬ بودا و مسیحیت صریحا به آن اشاره شده است. واژه ی مهر در کیش زرتشت تنها بمعنی مهر و محبت نیست بلکه بمعنی راستی و درستی٬ راست کرداری٬ میانه روی و وفای به پیمان نیز می باشد.اتلاق واژه ی مهرگان نیز بمعنای آنچه متعلق به مهر است  می باشد. سرچشمه ی آغازین جشن مهرگان را تاحدودی بدلیل پیوند خوردن مناسبت این جشن با اسطوره های ایرانی و مناسباتی که در طی سالیان دراز در ایران پیش آمده و با این جشن پیوند خورده است شاید بدرستی نتوان تشخیص داد. در تاریخ گفته شده که چون «فریدون» بهمراهی «کاوه آهنگر»(۲) بر ضحاک ٬ پادشاه فرهنگ سوز و ظالم تازی پیروز شدند٬ ایرانیان بپاسداشت رهایی از چنگال اندیشه و ظلم بیگانه «جشن مهرگان» را بنیاد گذاشتند. دیدگاه موازی و تکمیل کننده ی دیگر به کشاورز بودن بیشتر ایرانیان باز میگردد. بر روال تقویم ایرانیان باستان، هرسال دربرگیرنده ی دو فصل بوده: تابستان بزرگ و زمستان بزرگ و جشن مهرگان درست در میانه ی ایندو تحول بزرگ جای داشته است. زمانیکه فصل برداشت محصول فرا میرسیده و خرمن ها انبار شده و از غله پر می گشته است. در چنین شرایطی و بپاسداشت فراوانی و برداشت محصول، این جشن نیز با شکوه یک امر ملی مهم و همه گیر همچون جشن نوروز و پس از یکدوره ی طولانی کار و فعالیت برگزار می شد و همه ی واحد های اجتماع را بتکاپوی جشن می انداخت. 

 دلایل اصلی کم توجهی به این جشن را می توان فاصله گرفتن مردم از کشاورزی، بهانه کردن دین اسلام و زدن برچسب زرتشتی به آن، از میان رفتن رنگ و بوی ملی و هویتی این جشن  و نیز عدم آگاهی-رسانی و بی انصافی دولتی برشمرد..

از دیدگاه تاریخی، برگزاری این جشن تا هنگامیکه پادشاهان ایرانی -پیش از حمله تازیان- بر ایران تسلط داشتند همواره بمدت شش روز با شکوه بسیار دنبال میشده است و پس از تسلط فیزیکی تازیان نیز آنچنان خللی در برگزاری این جشن حاصل نیامد و تنها چون دیگر دولتی وجود نداشته تا آنرا قدر بگذارد کمی از شکوه برگزاری اش کاسته شد. دیگر رویداد مهم و اثرگذار بر دوام و پویایی این جشن، حمله ی مغولان(۳) به ایران بوده است که تقریبا برای مدت زیادی ایرانیان را از خود و اندیشه ی بخود غافل نمود و ضربه های مرگباری بر پیکره ی فرهنگ ایران وارد آورد اما اینان نیز همچون تازیان، هنگامیکه آتش نخستینشان فرو نشست و بمرحله ی آدمیت و شهریگری نزدیک شدند در فرهنگ ایران حل گردیدند و ایرانیان باز هم در مبارزه ی اصلی که همانا جنگ هویت و فرهنگ هاست پیروز بیرون آمدند. بگمانم پس از آن و بتدریج این جشن، بواسطه ی وجود پیوندهای دینی مهر با زرتشتیان در اختیار آنها قرار گرفت و از سوی دیگر مردمان کمتر مورد توجه قرار گرفت. از دیدگاه من، دلایل اصلی کم توجهی به این جشن را می توان فاصله گرفتن مردم از کشاورزی، بهانه کردن دین اسلام و زدن برچسب زرتشتی به آن، از میان رفتن رنگ و بوی ملی و هویتی این جشن  و نیز عدم آگاهی-رسانی و بی انصافی دولتی(۴) برشمرد.

مهرگان امروز

 بسیاری گمان میکنند که جشن مهرگان تنها ویژه ی زرتشتیان است و از« معانی ملی» آن بی خبرند.

همانگونه که پیشتر گفتم بسیاری گمان میکنند که جشن مهرگان تنها ویژه ی زرتشتیان است و از معانی ملی آن بی خبرند. بسیاری انتظار دارند که برای شرکت درین جشن در میان زرتشتیان حضور یابند و چگونگی انجام آنرا همچون یک «راز» دریابند. از دیگر سو؛ منابع خوب و در دسترس برای علاقه-مندان به پژوهش درین مقولات فرهنگی نیز بسیار کم است.

چیزی که بیش از همه برای دوستان علاقمند مورد پرسش است اینست که این جشن را چگونه برگزار میکنند و اگر خود بخواهند چنین جشنی برپا دارند چه باید بکنند. در پاسخ به پرسش هایی ازین دست باید بگویم که روند برگزاری این جشن بسیار ساده و به بی پیرایگی جشن نوروز است. بدین روش که مردم در خانه های خود سفره هایی برپا میکنند و برآن خوراک های رنگارنگ می چینند. آب ، آویشن، انار و گل و گلاب و آینه و شمعدان بر آن میگذارند. به دید و بازدید خانوادگی می روند و الخ. روش برگزاری جشن در مراسم ها و گردهمایی های بزرگتر و کلاسیک

 امروزه جشن مهرگان را چگونه برگزار میکنند و اگر خود بخواهند چنین جشنی برپا دارند چه باید بکنند؟

زرتشتی نیز تقریبا بر همین منوال است. یعنی معمولا کار را با گاهان-خوانی می آغازند و قسمتهایی از گاتها را می خوانند، پس از آن هموندان به گفتگو و بیان دیدگاهها و مشکلات خود می پردازند و از شادی ها و غمهایشان می گویند. پس از آن نیز به شاهنامه خوانی ، مقاله خوانی ، شعر خوانی و کارهای فرهنگیی ازین دست می پردازند. آنگاه با خاطره ای خوش و آرزوهای نیک برای یکدیگر از هم جدا میشوند. این چکیده ی برگزاری یک جشن مهرگان امروزی می تواند باشد. یادمان باشد، که مهرگان جشنی میهنی ست و باید انرا جدا از مرام های دینی و مسلک های سیاسی پاس داشت! .. مهر-افزون!

نویسنده: بیژن - ۱۳۸٤/۱/٧

در فرخنده روز ششم فروردینگان و در زمان فرمانروایی لهراسپ شاه، اشو زرتشت در خانه ی پدرش در کنار رود درجی که بدریای چی چَست می ریخت با چهره ای نورانی از مادرش دغدو زاده شد و چون نام خاندان پدرش اسپنتمان بود او را زرتشت اسپنتمان نام نهادند . او در روز خورداد و فروردین ماه در زمان گشتاسپ کیانی از جانب اهورا مزدا به پیامبری برگزیده شد. ازینرو همواره این روز را زرتشتیان در گذر هزاره ها و در فراخنای تاریخ، بزرگ داشته اند و باید دانست که این روز برای ما از بهترین و خجسته ترین روزهای سال می باشد. پیامبرِ ایرانیان با پیشنهاد نیک خواهانه ی پندار نیک- کردار نیک - گفتار نیک نام خود را بعنوان یک انسان آسمانی و خیرخواه نسل بشر در اندیشه ی تاریخی انسان ثبت کرده است. باشد که همه ی ما ایرانیان بتوانیم گفتار و پندهای نیک او را در زندگی مان بکار گیریم و از زیان های دنیایی نیک بودن نهراسیم.

 

 در خوان نوروزی نباید در گذاردن حرف سین یا حروف دیگر پافشاری داشته باشیم  بلکه باید بهترین داده های اهورایی را بر سر سفره اماده کنیم.

 

نوروز از نخستین روز بهار، برابر با روز اورمزد و فروردین ماه از سالنمای زرتشتیان آغاز و بنا به گفت تاریخ نویسان در روزگار باستان ، یکماه به درازا می کشیده است و امروزه تا سیزده روز ادامه دارد. آنچنان که همه میدانند نوروز بزرگترین جشن ملی ایران است که از روزگاران بسیار دور برای ما از سوی نیاکانمان بیادگار مانده است و گروهی بنیاد آنرا به جمشید شاه پیشدادی نسبت میدهند و حتا امروزه نیز در مبان برخی ، نوروز بنام نوروزِ جمشیدی مشهور است. گویند روزگاری بدوران جمشید شاه ، سرما و طوفان بزرگی ایرانویج (ایران) را فرا گرفته و پس از سه سال امتداد سرما در اغاز بهار، سرما و طوفان بپایان می رسد و بشادی آن جشن بزرگی از سوی ایرانیان برپا می شود که نوروز مینامندش.

 

نوروز از نخستین روز بهار و همراه با آغاز سرسبزی طبیعت و همواره با شادیِ بسیار از سوی ایرانیان آغاز شده است. اما از سوی دیگر و با دیدی دیگر، نوروز از مفاهیمی ست که ایرانیان بر نیستی و عدم بسته اند تا توجیهی برای بوده گی خود در این دنیا بنا کنند و نسبت خود را در زمان با آن مفاهیم بسنجند. ایرانیان بگفت هگل نخستین قوم تاریخی هستند که زمان را شناختند و یکبار چرخش کامل انرا با شادی جشن گرفتند و بدین منوال خود را هرساله اماه ی چرخش نوینی در خود و طبیعت پیرامون نمودند.

 ماهی سرخ ، ریشه در باورهای پارینه ی ایرانیان دارد و نمادی ست از آناهیتا فرشته ی آب و باروری. سه قاب سبزه نیز نمادی هستند از اندیشه ی نیک - گفتار نیک - کردار نیک.

زرتشتیان نیز همچون باقی ایرانیان و پابپای آنان در سفره ی خود سه قاب ازسبزه گذاشته اند که این سه قاب سبزه نمادی هستند از اندیشه ی نیک - گفتار نیک - کردار نیک. و نیز رنگ سبز نیز نمادی ست از سبزی و باروری که همواره رنگ ملی ایرانیان بوده و نیز نماد امرداد امشاسپند می باشد. سیب سرخ نمادی ست از عشق و باروری و زایش. سرکه نمادی ست از گندزدایی و زدودن نسوش ها از درون و پیرامون خود برای آغازی نوین. سماق، چاشنی زندگیست و ماهی سرخ ، ریشه در باورهای پارینه ی ایرانیان دارد و نمادی ست از آناهیتا فرشته ی آب و باروری. سکه نمادی از شهریور امشاسپند می باشد . کتاب اوستا نیز که بهمراه ان آینه و شمعدان و نان و شیر و پنیر و سبزی و نقل و شیرینی و آجیل و..الخ بر سفره می نهند همگی نمادی از داده های اهورایی اورمزد می باشند که بدین روش پاس داشته می شوند. زرتشتیان در نخستین بامداد نوروز در پایین چهارچوب در خانه کمی آویشن می ریزند تا برقراری جشن و سرور را در درون خانه اعلام کرده باشند و آنگاه در نخستین روز از سال نوین به نیایشگاه محل زندگی خود می روند تا سال نو را با همازوری و همبستگی با یکدیگر و نیایش بدرگاه اهورا مزدا اغاز نمایند و پس از آن نیز به دیدار بزرگان فامیل و دوستان و آشنایان می روند و بدین گونه فصل نوینی را در زندگی خویش می آغازند. بایسته است گفته شود که در خوان نوروزی نباید در گذاردن حرف سین یا حروف دیگر پافشاری داشته باشیم  بلکه باید بهترین داده های اهورایی را بر سر سفره اماده کنیم.

-----------------------

دوستان گرامی! در آستانه ی سال نو، سالی پر از اندیشه های نیک و خوشی های پایان ناپذیر را برایتان آرزو دارم. امیدوارم امسال را پیروزمندانه و با تندرستی هرچه بیشتر بگذرانید و از دم بدم آن بتوانید لذت ببرید. بکوشید دلهای تان را از گناه بزرگی بنام غم دور نگاه دارید و بیش از پیش در جشنهای میهنی شرکت جویید. ناتوانان را پاس بدارید و بهر حال، بهرجا ناتوان دیدی، توان باش!

همچنین بایسته است که از ادب و بردباری و متانت همه ی دوستانی که در گفتگو های این بلاگ شرکت می کنند سپاس گزاری کنم و نیز سپاس ویژه دارم از دوستانی که نوروز را بمن شاد باش گفتند.

----------------------

در زیر، نام سازمانها و انجمن های زرتشتی خارج از ایران را جهت مراجعه ی آن دوستانی که با ایمیل این نشانی ها را خواستار شده بودند میآورم:

انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی - هندوستان

خیابان پیروزشا مهته - فورت بمبئی

The iranian zoroastrian anjuman

kermani building

sir firouzshah meta road

Fort. Bombay 1-india

Tel: 220 40 401

 

انجمن پارسی پنچایت - بمبئی - هندوستان

The bombay Parsi punchayat

209 Dr. D. N. Road bombay 40001

India Tel: 2267 421-3

 

انجمن ایالتی زرتشتیان هند - دهلی نو

The Federation of the Parsi

Zoroastrian Anjuman of India

C/0 Machine Tools (india) Ltd.

D-24, south extensiori part- ||

New Dehli - 110 049 - india

Tel: 669551

 

انجمن زرتشتیان کراچی - پاکستان

Karachi Parsi Anjuman Trust Funds

Parsi anjuman Bagh

Johar street Ranchore lines

Karachi Pakistan

Tel: 730281

 

اروپا:

انجمن زرتشتیان لندن- انگلستان

The Zoroastrian Trust Funds of

Europe (Inc). Zoroastrian House ,

88 Compayne Gardens

London, NW6, England

Tel: 01-328-6018

 

انجمن زرتشتیان هامبورگ

Zarathustrischer Verein

Post Fach 11 07 21

2000 Humburg || - Gremany

 

انجمن زرتشتیان فرانسه

Association Zoroastrian de France

40. Avenue de Saxe - 75007 Paris France.

 

انجمن زرتشتیان ایتالیا

Associazione culturale Dell Iran antica

Membro Dell Unione Zoroastrian in Italia

Largo Malpigri 17

06100 Perugia , Italy

Tel: 075-754472

 

انجمن مزدایسنان آلمان

The German Mazdayasnan

Neuzeitlich. Diat. und Lebenschule e.v.

Bad - Wildungen W. Germany

Tel: 05623/4025

 

آمریکا:

انجمن زرتشتیان نیویورک

Zoroastrian Center New York

Arbab R. Give Darbe Mehre.

106 Pomona Road Suffern N.Y 10901

U.S.A

 

انجمن زرتشتیان واشنگتن

Zoroastrian Association of Metropolitan

Washington, Inc.

The Fali chotia charitable trust

4639 bettswood Drive, Olney.

Marryland 20832 U.S.A.

Tel: 301 - 774 - 0841

301 - 774 - 1555

 

انجمن مرکزی زرتشتیان کالیفرنیا

California Zoroastrian Center

8952 Hazard Avenue Westminister C.A

92683 U.S.A.

Tel: (818) 882 - 1212 119

 

انجمن زرتشتیان سن خوزه (شمال کالیفرنیا)

Persian zozroastrian Association

Darb Mehre Rostam & Morvarid Guiv

10468 Crothers Road.

San jose, California 95127 U.S.A.

Tel: (408) 251 - 7403

 

انجمن زرتشتیان ایالت واشنگتن

Zoroastrian Society of Washington

State Mra. Dabestani P.O.BOX 969

Marysville , WA 98270 U.S.A.

 

انجمن جهانی مزدایسنان

The Internatinal Mazdayasnan

Oorder- P.o.box 3387

Eugene , Oregon 97403 - U.S.A.

 

کانادا:

انجمن زرتشتیان تورنتو

Zoroastrian Society of Ontario

Mehraban Give Darbe Mehre

3590 Bayview Ave. Willowdale

Toronto On. MAM 356 - Tel: 416 7334586

 

انجمن زرتشتیان گوبک

 

اقیانوسیه:

انجمن زرتشتیان استرالیا- سیدنی

Aaustralian Zoroastrian Association Aza House

196 Annangrove Road

Annongrove N.S.W. 2154

نویسنده: بیژن - ۱۳۸۳/۱٢/۳

جشن سپندارمذ به مناسبت گرامی-داشت صفت پاک و ارزشمند «سپنته آرمئیتی» از سوی ایرانیان برگزار میگردد. «سپنته آرمئیتی»  یا سپندارمذ یا اسفند امروزی، نام چهارمین امشاسپند و نام پنجمین روز هر ماه است ،  که در نقش مادی خود، نگهبان زمین شناخته می شود. در پنجمین روز از ماه اسفند در دین زرتشت، به دلیل برخی از ویژگیهای مشترک زمین با زن همچون آفرینندگی و زایندگی، این روز به نام «زن و«زمین» نامگذاری شده است.

سپنته آرمئی تی، فروزه ای است با ویژگی های زنانه و مادرانه یعنی مهر و عشق بی پایان و تواضع و فروتنی که به راستی «زمین» نمادی نیکو بر آن است


 «سپندارمذ» فرشته و ایزد بانوی اسفند ماه است. سپندارمذ در عالم مینوی نشانه ی مهر ، بردباری و تواضع اهورامزدا است و روی زمین ، فرشته موکل بر زمین پاک و زن درستکار است. به این سبب او را مونث و دختر اهورامزدا دانسته اند. او موظف است زمین را خرم و پاک و بارور نگاهداری کند. به این جهت هر کس به کشت و کار و آبادانی بپردازد ، خشنودی سپندارمذ را فراهم کرده است. در اساطیر آمده است که این فرشته بود که برای «آرش کمانگیر» تیر حاضر کرد و وی را امر کرد که برای تعیین مرز ایران و توران کمانی برگزیند.

در کتاب های مربوط به دین زرتشتیان آمده است: «سپنته آرمئی تی، فروزه ای است با ویژگی های زنانه و مادرانه یعنی مهر و عشق بی پایان و تواضع و فروتنی که به راستی زمین نمادی نیکو بر آن است

در کتاب «آثارالباقیه» به نقل از ابوریحان بیرونی آمده است که: «شمردن شمار جشن های ایرانیان همانند شمار کردن آبگذرهای یک سیلاب غیرممکن است.»


این واژه یکی از فروزه های اهورایی است که انسان نیز می تواند آن را در خود پرورش دهد. در این روز مادران از فرزندان خود و زنان از مردان پیشکش هایی دریافت می کنند و زنان نیکوکار، پاکدامن و پرهیزگار مورد تشویق قرار می گیرند. «گاهنبار»ها جشن های فصلی و مربوط به زندگی کشاورزی و دامپروری هستند که در فرهنگ ایران باستان شکل گرفته اند و شش مرحله در سال برگزار می شوند. زرتشتیان در هر مرحله گاهنبار، پنج روز به داد و دهش می پردازند و با گردهمایی در این جشن ها داده های آفریدگار را سپاس می گویند. در سفره این جشن جامی از شیر و تخم مرغ که نشانه ماه بهمن (وهومن) است قرار دارد. به جز آنها میوه های فصل به ویژه انار و سیب، شاخه های گل، شربت و شیرینی، برگ های خشک آویشن با دانه هایی از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار می دهند و مواد خوشبو و کندر بر روی آتش می گذارند و مقدار کمی از هفت گونه حبوبات و دانه ها که در جشن مهرگان برای سفارش کاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند می گذارند.

"کتایون مزداپور" دکترای زبان و ادبیات باستانی در باره سپندارمذ معتقد است :چند هزار سال قبل از میلاد مادر ، خدایی وجود داشت که حامی زمین خوانده می شد.سپندارمذ شکل جدیدی از آن مادر خداست.اسفندگان در فرهنگ زرتشتی یعنی روزی که متعلق به این فرشته است و این روز به نام روز "زن" در کتاب ابوریحان بیرونی هم آمده است. در زمانهای گذشته در این روز زنان کار خانه را تعطیل می کردند واداره امور منزل بر عهده مردان بود . به همین جهت این روز را "جشن مزدگیران " می گفتند و مردان به زنان مزد یا هدیه می دادند.
مزداپور در ادامه می افزاید:در این روز معمولا اهالی منزل زودتر از خواب برمی خیزند وخانه را آب و جارو می کنند . بر پاشنه های در منزل ، آویشن می ریزند وبا پختن آش و سیروگ (نان مخصوص زرتشتی ) این جشن را برگزار می کنند. از ویژگی های این جشن، استراحت کامل زنان از کار و تلاش و کوشش و فرمانبرداری کامل مردان از زنان است. در این چند روز به پاس تلاش یک ساله زنان، مردان وظایف ایشان را بر دوش گرفته و با این کار، فعالیت های یک زن را تجربه می کنند و در عین حال در این روز هدیه دادن به زن خانه از آداب و رسوم اصلی این جشن به شمار رفته است.

جشن سپندارمذ از دیدگاه دکتر نیکنام

دکتر «کورش نیکنام» دکترای فلسفه ی زرتشت در این مورد با اشاره به مقام والای زن در فرهنگ ایران باستان گفت: در آیین زرتشت، 29 بهمن، پنجمین روز از ماه اسفند محسوب می شود و در این آیین هر روز با عنوانی خاص نام گذاری شده است. همچنین نام 12 ماه نیز در بین نام های 30روزه وجود دارد و نام های دوازده گانه ماه با دوازده ماه از اسامی روزها مشترک هستند که در هر ماه زرتشتیان برابر شدن روز و ماه را جشن می گیرند.
نیکنام همچنین در مورد نامگذاری روز زن در آیین زرتشت افزود: در دین ما، روز سپندارمذ (روز آرمان مقدس) به عنوان روز ایثار، فداکاری، فروتنی و از خودگذشتگی نامگذاری شده است و از آنجا که این احساس پاک بیشتر در وجود و سرشت زنان یافت می شود، در پنجمین روز اسفند در آئین زرتشتی، مقام والای زن و مادر گرامی داشته می شود.
براساس سنتی باستانی، مردان و فرزندان زرتشتی در روز سپنته آرمئیتی که مظهر ایمان، مهر و محبت و حامی زنان نیک است، به همسران و مادران خود هدایایی تقدیم می کنند و برگزاری مراسم جشن و سرور در این روز ضروری است. به این ترتیب از محبت و مهربانی زنان سپاسگزاری می شود. در این روز خاص همچنین انجام کارهای خانه بر عهده مردان است و زنان با پوشیدن لباس های نو، مورد تکریم قرار می گیرند. در مراسم جشن اسفندگان در آیین زرتشت همچنین زنان پاکدامن و پرهیزکار که به تربیت فرزندان نیک پرداخته اند و این فرزندان به عنوان شخصی نیک شناخته شده اند، تشویق می شوند.

زرتشتیان اصفهان «روز سپندارمذ ، روز زن » را گرامى مىدارند

 

موبد زرتشتیان اصفهان(بهزاد نیکدین) روز چهارشنبه به خبرنگار ایرنا گفت : "سپندارمذ" فرشته پاسبان زمین و حامى زنان درستکار و پارسا و شوهر دوست است .

امروزه ایرانیان جشن های خود را به درستی نمی شناسند و خاطره ای دور از آن در تقویم هر ساله خود یادداشت نمی کنند. چه جوانان برای برپایی جشن های ملی خود حافظه تاریخی محکمی ندارند و از چرایی آن نیز بی خبرند.


"موبد بهزاد نیک دین " افزود : از دوران گذشته "روز سپندارمذ" این ماه به عنوان روز عید زنان نامگذارى شده و مردان به زنان خویش بخشش مىنمودند و هنوز این رسم در میان زرتشتیان باقى مانده است .
وى اظهارداشت : روز "سپندارمذ" که واژه اوستایى آن "سپنته آرمیتى" است به معنى «تواضع مقدس» مىباشد و فرشته سپندارمذ در عالم معنوى مظهر عشق و محبت و تواضع بوده و در عالم مادى، نگهبانى زمین با اوست .
نیکدین گفت : "امشاسپندان " به عنوان شش فرشته مقرب الهى به دو جنس مرد و زن تقسیم شده اند که برابرى در نزد آنان حفظ شده است .
وى افزود : «وهومن»،«اردیبهشت» و«شهریور» به عنوان نماد مردانه و «سپندارمزد» ، «خورداد» و «امرداد» به عنوان نماد زنانه شناخته مىشوند. وى سپندارمزد را جنس زنانه برجسته عنوان کرد و افزود : پاکدامنى و فروتنىاین فرشته نمادى از ویژگى زنان است .
موبد زرتشتیان اصفهان به آیین برگزارى جشن اسفندگان (بزرگداشت روز زن ) اشاره کرد و گفت : در این مراسم مادران و زنان مسن شرکت کننده در این جشن مورد احترام و قدردانى قرار مىگیرند.
وى گفت : دراین جشن مردان به مادران و زنان خود هدایایى به رسم بزرگداشت این روز، تقدیم مىکنند.

 طرح یک پرسش
چرا برگزاری جشن ها برای زرتشتیان اهمیت زیادی دارد؟

 دین زرتشت، دین و آیین های شادمانی ست و وظیفه شاد بودن و نشاط داشتن از بایسته های دینی است. بنابراین به مناسبت های گوناگون تاریخی، دینی و رویدادهای طبیعی از گذشته های دور در سنت ایرانیان جشن هایی شکل گرفته است. کلمه جشن از واژه «یزت» به معنای نیایش کردن و سپاسگزاری از اهورا مزدا آمده است. در کتاب «آثارالباقیه» به نقل از ابوریحان بیرونی آمده است که: «شمردن شمار جشن های ایران همانند شمار کردن آبگذرهای یک سیلاب غیرممکن است.». ایرانیان باستان عقیده داشتند که شادى از بخشش هاى اهورایى و اندوه از پدیده هاى اهریمنى است. آنان غم را نمى شناختند و حتا در سوگ کسى نیز به اندوه نمى نشستند و شیون و زارى را گناهى بس برزگ مى شمردند، از این رو مى کوشیدند تا همیشه شاد باشند و در هر فرصتى جشنى سزاوار مى آراستند و با گرد هم آیى به شادمانى و سرور مى پرداختند...

جشن سپندارمذ، روز مهر، روز زمین و عشق، روز مادر ، پنجمین روز از ماه اسفند زرتشتی برابر با روز ۲۹ بهمن خورشیدی بر تمام مادران مهربان ایرانی شاد باد!

(با پوزش از تاخیر در نوشتن و فرستادن این نوشته)

نویسنده: بیژن - ۱۳۸۳/۱۱/٢

جشن سده جشن پیدایش آتش است. صد روز از پایان تابستان گذشته و یا صد شب و روز به نوروز مانده است و کهن بودن آن به پایه جشن‌های نوروز و مهرگان می‌رسد.

shareef aabaadاز دیدگاه نجومی نیاکان ما در روزگاران بسیار کهن، سال را به دو پارهبخش می‌کردند. تابستان که هفت ماه به درازا می‌کشید در نخستین روز فروردین ماه آغاز و آخرین روز مهر ماه پایان می‌یافت. زمستان از آغاز آبان ماه میآغازید و تا پایان اسفند به طول می‌انجامید.جشن سده، سومین روز از آغاز زمستان و یا سد روز و شب (پنجاه روز و پنجاه شب) به آغاز تابستان بود.

در تاریخ نسبت این جشن به هوشنگ شاه داده شده است. در شاهنامه آمده است که روزی هوشنگ شاه با همراهانش در کوهی می‌رفتند ناگهان چیزی دراز، تیره تن، و سیاه رنگ دید که ماری بود و هوشنگ باهوش و هنگ، سنگی گرفت و سوی مار پرتاب کرد که آن را به کشد. سنگ به سنگ دیگری برخورد کرد و چون هر دو سنگ چخماق بودند، فروغ (جرقه‌ای) پدیدار شد، به بوته گرفت و مار فرار کرد. از این رویداد هوشنگ شاه شادمان شد و خداوند را نیایش کرد که راز آتش را به او آشکار کرده است. شادمان و پیروز، هوشنگ شاه آتش را از همان هنگام قبله قرار داد، آن روز را جشن اعلام کرد و این سنت تا امروز برجاست، به گفته فردوسی:

برآمد به سنگ گران سنگ خرد       هم آن و هم این سنگ گردید خرد
فروغی پدید آمد از هر دو سنگ       دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ
جهاندار پیش جهان آفرین              نیایش همی کرد و خواند آفرین
که او را فروغی چنین هدیه داد         همین آتش آنگاه قبیله نهاد

یکی جشن کرد آنشب و باده خورد      "سده" نام آن جشن فرخنده کرد

 از نظر دینی، این جشن به یاد آورنده اهمیت نور، آتش و انرژی است. نوری که از خداوند جداست و از خدواند جدا هم نیست. قبله ای که در همه جا هست، درونی دل و جان همه نشانه‌هایی از فروغ اهورامزدا هستند، بهشت دراوستا به نام روشنایی بی‌پایان خوانده شده است.

 

آیین جشن سده

حکیم عمر خیام در کتاب نورزنامه می‌نویسد:

"هرسال تا به امروز جشن سده را پادشاهان نیک عهد در ایران و توران به جای می‌آوردند، بعد از آن به امرور، زمان این جشن به دست فراموشی سپرده شد و فقط زرتشتیان که نگهبان سنن باستانی بوده و هستند این جشن باستانی را برپا می‌داشتند."

هر چند نوشته شده است که مردآویج زیاری به سال 323 هجری (سده دهم میلادی) این جشن را در اصفهان با شکوه برگزار کرد. همچنین در زمان غزنویان این جشن دوباره رونق گرفت و عنصری شاعر نامدار ایران در یکی از جشن‌های سده در برابر سلطان محمود قصیده‌ای درباره سده خواند که آغاز این است :

سده جشن ملوک نامدار است        زافریدون و از جم یادگار است

در ایران باستان، و در میان زرتشتیان ایران، این جشن نزدیک غروب آفتاب، با آتش افروزی آغاز می‌شد و امروز هم با همان سنت کوه‌هایی از بوته و خار و هیزم در بیرون شهر فراهم شده، در حالی که موبدان لاله به دست بخشی از اوستا که معمولن آتش نیایش میباشد را میسرایند، بوته‌ها را روشن کرده و مردمی که در ان جا جمع شده‌اند نماز آتش نیایش خوانده، و سپس دست یکدیگر را گرفته به دور آتش می‌چرخند، شادی و پایکوبی می‌کنند. این مراسم بوسیله انجمن زرتشتیان کرمان سده‌هاست که بیرون از شهر انجام شده و همه مردم زن و مرد، زرتشتی و مسلمان، کلیمی در ان جا گرد آمده و در شادی شرکت می‌کنند. در تهران نیز این جشن بیست و پنج سال با شکوه بوسیله سازمان فروهر در باغ ورجاوند برگزار شده است. آندسته از دوستان که مایل به شرکت در این جشن در شهر تهران می‌باشند بایسته است که با انجمن زرتشتیان تهران با شماره  6704369 و 6707740 و نیز با سازمان فروهر جوانان زرتشتی با شماره  8809665 -021 از پیش هماهنگی لازم را انجام دهند. (بنا بگفت یکی از دوستان)

جشن سده در اصفهان در زمان مرداویج

یکى از سردارانى که بر قسمت بزرگى از ایران حاکم شد، مرداویج بود. که در زمان خلفاى عباسى (المقتدر) مىزیست. از خصوصیات او احیاى آداب و سنن ایران قبل از اسلام بود و از جمله به برگزارى باشکوه «جشن سده» مىپرداخت، مسکویه در خصوص چگونگى برگزارى این جشن در اصفهان مىنویسد: «زمانى که شب آتشافروزى جشن سده فرا رسید، مرداویج از مدتى قبل از این دستور داده بود، از کوهها و نواحى دور دست هیزم گردآورند و به اطراف رودخانه زایندهرود حمل کنند، همچنین فرمان داد نفتاندازان و آتشافروزان و کسانى که در افروختن آتش مهارت داشتند و مىتوانستند وسائل آتشبازى را فراهم سازند در اصفهان جمع شوند. در اطراف اصفهان کوهى و تلى باقى نماند که در آن هیزم و بوتههاى خار تعبیه نکرده باشند، تعداد زیادى کلاغ و مرغان دیگر به چنگ آورده و به منقار و پاهاى آنها گردوهائى که از نفت و مواد سوزان انباشته شده بود مىبستند... مقصود از چنین کارهائى، این بود که در یک زمان، آتش، از قله کوهها و بالاى بلندیها و در صحرا و در مجلس جشن که خود مرداویج در آن حضور مىیافت، بوسیله مرغانى که رها مىساختند، زبانه کشد.

سده، پیشگام نوروز

در کهن روزگاران، سال درایران دو بخش داشت : تابستان و زمستان. تابستان ازنُخُستین روز آبان یا ماه آبها آغازمی شد و سده، سد روز پس از آغاز زمستان بزرگ بود.نیاکانمان برین باور بودندکه در آن زمان، زمستان سخت پایان یافته یا به گفته ای "کمرسرماشکسته می شد." آنها، به شادی پایان یافتن سختی زمستان، جشن برپا می کردندو آن را "جشن سده " می خواندند. پدران و مادرانمان، در درازای سال ، جشن های گوناگون برگزار می کردندکه بزرگترین و پرارزش ترین آنها نوروز و مهرگان بود. آنان باور داشتندکه: پروردگار جهان، گیتی و همه ی بودنی هایش را در شش زمان و در یک سال پدید آورد که آفرینش مردمان، واپسین و سرآمد کار آفرینش است و به بزرگداشت این رویداد بزرگ بود که نوروز را باشکوهی بی پایان برگزارمی کردند. گروهی برین اندیشه و باورند که پیشینیان ما با برگزاری "جشن سده" به گونهای با شکوه به پیشباز نوروز رفته اند. زیرا، در زمان برگزاری "جشن سده" سد شب و روز به نوروز مانده است. منوچهری از این گروه بوده و گفته است :
وینک بیامدست به پنجاه روز پیش
جشن سده، طلایه ی نوروز و نوبهار

امسال، کرمان میزبان جشن سده است

  •  در قصه اساطیر ایران بیابان های اطراف کرمان، جایی است که هوشنگ پیشدادی توانست در آنجا آتش را کشف کند. به همین مناسبت بزرگ ترین جشن سده که برای پیدایش آتش برپا می شود، در شهر کرمان است.

امسال این جشن با تورهایی که مردم تهران را به آن محل می آورد، برپا می شود.
کیوان بیانی ،مدیر عملیات تورهای سیران، گفت که این تورها از سال 1380 به راه افتاده اند . «سال گذشته به خاطر ضایعه زلزله بم این تور را برگزار نکردیم اما قصد داریم که امسال این تور را دوباره راه بیاندازیم
گردشگرانی که برای این تور بروند، یک نیمه روز را در یزد می مانند و بعد به طرف کرمان می روند. در جریان این تور قرار است که گردشگران از مکان های تاریخی یزد، کرمان و ماهان بازدید کنند.
بیانی گفت که در این تور درباره سه دین زرتشتی، میترائیسم و اسلام برای مسافران توضیح داده می شود.
جشن سده که برپایی آن سه ساعت به طول خواهد انجامید، از ساعت سه بعد از ظهر روز شنبه دهم بهمن ماه آغاز می شود. سوزاندن هیزم هایی که تا آن روز در محلی مشخص جمع آوری شده اند حسن ختام این جشن و تور خواهد بود. سوزاندن آتش در این روز «سده سوزی» نامیده می شود. جلوی آتشکده کرمان زمینی است که در آنجا پشته های هیزم جمع می کنند و به هنگام سده سوزی که در غروب خورشید خواهد بود سه موبد و تعدادی جوان دور هیزم ها می چرخند و این هیمه ها را آتش می زنند.
پیش از آن مراسم سخنرانی و گات خوانی برپا می شود.
بیانی و همکارانش به دنبال رکودی که در کار گردشگران خارجی پس از واقعه یازده سپتامبر به وجود آمده بود، به فکر یک تور ایرانی افتادند و به این ترتیب تورهای جشن سده را برپا کردند.

جشن سده برابر با روز مهر شانزدهمین روز از ماه بهمن/ ۱۰ بهمن خورشیدی بر تمام ایرانیان شاد باد!

 sadeh

در همین باره:  + جشن سده

 

:: دوستان گرامي! براي ياري رساندن در پرورشِ پيامِ اهوراييِ اشو زرتشت دستورِ زير را به قالب بلاگ خود بيافزاييد

:: براي تهيه کتاب ها و منابعِ موردِ نياز در موردِ فرهنگ و انديشه نياکان و دینِ زرتشت مي توانيد در تهران به

کتابفروشيِ فرَوَهَر

 نشاني:خيابان انقلاب، خيابان فلسطين جنوبي، شماره 6 مراجعه نماييد.

:: گاتها را با فرمت PDF از اينجا بر روي سيستم خود ذخيره كنيد:

 دانلود متن گاتاها

نویسندگان وبلاگ:
سرای مهربانان: :: مهربانانی که به سرود زرتشت پيوند می دهند بهترست «بيژن» را آگاه گردانند تا نسبت به افزودن نام بلاگ آنان به سرای مهربانان اقدام کند.
وبسایت های سودمند در زمینه پژوهش در مزدیسنا:
کدهای اضافی :