سرود زرتشت
تارنگاری درباره ی زرتشت ، زرتشتیان و مطالب پیرامون آنها
پیوند به سرود زرتشت
صفحات وبلاگ
آرشیو وبلاگ
نویسنده: بیژن - ۱۳٩٦/٤/٢٩

جشن مُزدگیران
طبق سالنامه ی زرتشتی، روزِ اسفند از ماهِ اسفند یعنی پنجمین روز از این ماه و بر پایه ی تقویمِ امروزی -۲۹ بهمن ماهِ خورشیدی- روز سپاس از جایگاهِ زنان و مادران در فرهنگِ کهنِ ایران است که مظهر مِهر و پاکی و فروتنی هستند. این جشن مربوط به "اَمشاسپند سپَندارمَذ" است که حامیِ زنان درستکار و پارسا است. از این رو، ماهِ اسفند و به ویژه  روزِ سپندارمذ، جشنِ زنان بوده و در این روز، مردان به زنان هدیه می دادند. این روز متعلق به سپندارمَذ یا "سپَنتَه آرمئیتی" است. این ایزد در جهانِ مینَوی نمادِ عشق، مِهر، تواضع، بُردباری، جانبازی و فداکاری است و در جهانِ مادّی، پاسبان و حامیِ زنان نیک و پارسا است و همه ی خوشی هایِ رویِ زمین در دستِ اوست. این ایزد، گذشته از پاسبانیِ زنانِ پارسا، نگهبان و حامیِ زمین نیز هست. نیز، این جشن را برایِ نزدیک شدنِ هنگامِ کشت و کار و فصل بهار به نامِ «جشنِ بَرزگران» نیز می گویند. در مَزدَیَسنا، به دلیل برخی ویژگی های مشترک زمین با زن همچون آفرینندگی و زایندگی، این روز به نام «زن و زمین» نام گرفته است. از ویژگی هایِ این جشن، استراحتِ کاملِ زنان از کاروتلاش و کوشش و فرمانبرداریِ کامل مردان از زنان بوده است. در این روز، به پاسِ تلاش یک ساله زنان، مردان وظایفِ ایشان را بر دوش گرفته و با این کار، فعالیت هایِ یک زن را تجربه می کردند و در عینِ حال در این روز، هدیه دادن به زنِ خانه از آداب و رسوم اصلیِ این جشن به شمار می رفته است. به این ترتیب از محبت و مهربانیِ زن سپاسگزاری می شد. در این روز خاص، زنان با پوشیدنِ لباس هایِ نو، به استقبالِ جشن گیرندگان می رفتند.


دیرینگیِ جشن و نسبتِ آن  با اسطوره و آیین هایِ باستانی

در اسطوره هایِ باستانی، «زنان» نمادِ نخستین خدایانِ جهان هستند؛

در گذشته هاى دور، عنصرِ زمین و به دنبالِ آن، زن به عنوانِ نمادِ این زایندگى، ارزشمند و پرستیدنى بوده است.


ابوریحان بیرونی می گوید:«اسفندارمذماه، روز پنجم آن روز اسفندارمذ است و برای اتفاقِ دو نام، آن را چنین نامیده اند و معنایِ آن عقل و حلم است و اسفندارمذ، فرشته ی موکّل به زمین است و نیز بر زن های درستکار و عفیف و شوهردوست و خیرخواه، موکّل است و در زمانِ گذشته این ماه به ویژه این روز، عیدِ زنان بوده و در این عید، مردان به زنان بخشش می کردند و هنوز این مراسم در اصفهان و ری و دیگر بلدان پهله[۳] باقی مانده و به فارسی، مُزدگیران می گویند و در این روز، افسون می نویسند و عوام، مَویز را به دانه ی انار می کوبند و تریاقی خواهد شد که از زیان گزیدن کژدم ها دفع می کند و از آغازِ سپیده دم تا طلوعِ آفتاب این رقیه (افسون) را به کاغذهایِ چهارگوش می نویسند. (...) و بر سر دیوار خانه می چسبانند و دیواری را که مقابل با صدرخانه است خالی می گذارند و می گویند: اگر به دیوار چهارم از این کاغذها بچسبانیم هوام و حشرات سرگردان می شوند و راهی نمی یابند که از آن خارج شوند و سرهای خود را به قصد خروج از خانه بلند می کنند و خاصیت این طلسم این بوَد که ذکر شد.»

همچنین ابوریحان بیرونی در کتاب «التفهیم» از این روز به عنوان «مَردگیران یا مُزدگیران» یادکرده که در این روز زنان از مردان هدیه دریافت می داشته اند و در واقع این جشن به زنان اختصاص داشته است. از این رو، آن را «روز زن در ایران باستان» نامیده اند. فردوسیِ توسی نیز در این باره در شاهنامه چنین آورده است:
سپندارمذ پاسبانِ تو باد         ز خرداد روشن روانِ تو باد

ویژگی هایِ سُفره ی جشن
در سُفره ی این جشن، جامی از شیر و تخم مرغ که نشانه ی ماه بهمن است قرار دارد. همچنین میوه های فصل (به ویژه انار و سیب)، شاخه های گل، شربت و شیرینی، برگ های خشک آویشن با دانه هایی از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار می دهند و مواد خوشبو و کندر بر روی آتش می گذارند و مقدار کمی از هفت گونه حبوبات و دانه ها که در جشن مهرگان برای سفارش کاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند می گذارند.

مطابق عقاید و اصول مذهبی زرتشتیان، سپندارمذ در عالم معنوی نماد مهر و محبت و در جهان خاکی فرشته ای است نگهبان زمین. به همین منظور ایرانیان، در ماه اسفند اقدام به امور اجتماعی و عمرانی عام المنفعه می کردند. و به حفر قنوات و خشکانیدن مرداب ها و باتلاق ها و آباد کردن زمین های بایر به وسیله سدبندی رودخانه ها و کشت و زرع و نشاندن درخت می پرداخته اند. و اجرای این امور را جزء فرایض دینی خود به حساب آورده و ایمان داشتند که اگر کسی چنین کارهای نیکو کند، پس از مرگش در بهشت جاویدان خداوند، منزل خواهد گرفت.
در فرهنگ زرتشتی شش فروزه و صفت بین انسان و خداوند مشترک است به گونه ای که انسان می تواند با بهره مندی و به کارگیری هر یک از این صفت ها به اهورامزدا نزدیک تر شود. در بین این ویژگی ها چهارمین صفت و فروزه سپنته آرمئیتی نام دارد. این واژه که فروتنی و بردباری معنی می دهد یکی از فروزه های اهورایی است که انسان نیز می تواند آن را در خود پرورش دهد.
در باور ایرانی مرد دارای قدرت مردانگی و تفکر و خردورزی بیشتری است، در برابر آن زن نیز دارای مهر ورزی، عشق پاک، پاکدامنی و از خودگذشتگی فراوان تری است که هر یک از این دو به تنهایی راه به جایی نبرده و حتی روند پویایی گیتی را هم به ایستایی می کشانند. اگر مردان بدنه هواپیمای خوشبختی اند، زنان موتور آن اند که پیکره بی موتور و موتور بی بدنه هیچ کدام به تنهایی به اوج سعادت نمی رسند بلکه ذره ای حرکت و جنبش هم برایشان ناممکن است.
در گاهان ستوده شده، اشوزرتشت خوشبختی بشر را وابسته به میزان دانش و خرد انسان می داند نه جنسیت و قومیت و رنگ و نژاد و از دیدگاه وی همه انسان ها _ همه زنان و مردان _ دارای حقوق برابرند. او دختران را در گزینش همسر آزاد شمرده و عشق پاک و دانش نیک را دو معیار اصلی می داند و خوشبختی همسران جوان را در زندگی زناشویی در این می داند که هر یک بکوشند تا در راستی از دیگری پیشی جویند.
«... از بین زنان و مردان، کسی که برابر آیین راستی ستایشش بهتر است، مزدا اهورا از آن آگاه است. این گونه زنان و مردان را ما می ستاییم... این زمین را با زنانی که بر روی آن زندگی می کنند می ستاییم. ای اهورامزدا، می ستاییم زنانی را که در اثر درستکاری و راستی نیرومند شده اند... ما می ستاییم مردان و زنان نیک اندیشی را که در هر کشور با وجدان نیک بر ضد بدی قیام کرده یا می کنند... کدبانوی خانه را که اشو و سردار اشو هستند می ستاییم. زن پارسایی را می ستاییم که بسیار نیک اندیش، بسیار نیک گفتار، بسیار نیک کردار، فرهیخته و یاری رسان شوهر خود و اشو باشد. ای اهورامزدا ما می ستاییم زنان یاری رسان را...»
این هماهنگی و میانه روی، بسیار ارزشمند و قابل توجه است. در زمانی که در بسیاری از سرزمین ها و فرهنگ های جهان باستان، دختر منفور خانواده بود و حتی گاهی پس از زایش بی درنگ زنده زنده به گور می رفت، در ایران باستان، زن همکار و همفکر مرد در زندگی زناشویی و حتی گاهی در زمینه حقوقی _ دینی و مذهبی _ جنگ و پهلوانی بوده است.
در افسانه های پیش از زرتشت، سپندارمذ دختر اهورامزداست و در سمت چپ او می نشیند و بهمن پسر اهورامزداست و سمت راست او قرار می گیرد.
در گاهان از او چون پرورش دهنده آفریدگان یاد می شود. (یسنا ،۴۶ بند ۱۲) و مردم از طریق اوست که تقدس می یابند. (یسنا ،۵۱ بند ۲۱) نام او اغلب مترادف نام زمین است. (وندیداد ،۲ بندهای ۱۸ و ۲۰)
چون زمین زیر نظر اوست می گوید که به چهارپایان چراگاه می بخشد. سپندارمذ وقتی که دزدان و مردان بد و زنان بی ملاحظه آزادانه روی زمین راه می روند، آزرده می شود، اما وقتی فرزند پارسایی زاده می شود، شادمان می گردد. هماورد داخلی او تَرُمَیتی «گستاخی» و پَریمَیتی «کج اندیشی» اند.
آرمَئیتی به معنی مِهرِ سودرساننده و فروتنی و تواضع است. این مقام شریفِ سپنتا را که پسندیده ی خودِ اوست، اهورامزدا به امشاسپندآرمَئیتی عطا فرموده و او را برای بروز این صفات در زمین، مأمور داشته تا از آبادی زمین و پرورش آنچه متعلق به زمین است و زمین در صفات مذکور مطیع آرمَئیتی و سودرساننده به اهل زمین و نسبت به اهلش بُردبار باشد و تمامی آن صفات در پروردگان زمین بروز می کند. زمین را آباد، بدی ها و قتل و غارت را نابود می سازد و زمین که آباد شود، ارزاق لایق آفریدگان که روزی دهنده ی حقیقی مقرر کرده، فراهم شود و زمین که آباد شود، روح انسان شاد می شود.
• نیایش
در کتاب گات ها، سروده های جاودانه ی اشوزرتشت از فروزه ی سپنته آرمئیتی، بارها یاد شده و ویژگی های آن برشمرده شده است:
«ای آرمئیتی، ای مظهر ایمان و محبت، آن پرتو ایزدی که پاداش زندگانی سراسر نیک منشی است به من ارزانی دار...» (گات ها هات ،۴۳ بند ۱)
«... پروردگارا مرا به سوی راستی و پاکی که نهایت آرزوی من است رهبری کن تا با پیروی از آرمئیتی مظهر ایمان و محبت به رسایی نایل آیم.» (هات ،۴۳ بند ۳)
«... آرمئیتی نور محبت و ایمان را در دل رادمردان روشن کرده آنان را به سوی حقیقت رهبری خواهد کرد.» (هات ،۴۳ بند ۶)
• ای مام مهربانم
اسفندگان روز مادر، روز زن و زمین و روز گرامیداشت همه فروزگان پسندیده و نیکوی انسانی است و اکنون شایسته است ما نیز چون نیاکان فرزانهی خود این جشن فرخنده را برگزارده و از مِهر و مِهربانیِ همه ی مادران و بانوان ایران زمین سپاسگزاری کنیم و شاید روزی تمام مردمان جهان روز اسفند از ماه اسفند را روز مادر طبیعت (محیط زیست) نام نهادند.
پی نوشت ها:


۱ _ اَمشاسپند = مفرد کلمه امشاسپندان به معنی پاکان بی مرگ است. بهمن، اردیبهشت، شهریور، سپندارمذ، خرداد و امرداد.
۲ _ سپَندارمَذ، چهارمین امشاسپند سپندارمذ یا سپنته آرمئیتی است. از دو جزء تشکیل شده، سپنته = پاک، آرمئیتی = مهر و عشق.
آر + مَئیتی = رسا و درست و موافق + اندیشه (ی) در آخر این کلمه علامت تانیث است.
(در زبان اوستایی و همچنین زبان های فرانسه و عربی صفاتی که برای زنان به کار می رود دارای علامت ویژه ای است که به آن علامت تانیث می گویند.)
سپَنتَه + آر + مَئیتی = پاک + درست + اندیشه = فروتنی عشق پاک و اندیشه رسا (صفتی برای زنان)

۳- بلدان پهله: غرب و مرکز ایران.
منابع:
۱ _ جشن های ایران باستان / حسین محمدی
۲ _ ما... ایرانی هستیم / سیروس کریمی بختیاری
۳ _ بدانیم و سربلند باشیم / منوچهر منوچهرپور
۴ _ زرتشت، پیامبری که از نو باید شناخت / کیخسرو شاهرخ
۵ _ اصل و نسب و دین های ایرانیان باستان / رضایی
۶ _ گات ها
۷ _ روزنامه شرق
۸ _ وبگاه یتااَهو

 در همین زمینه بخوانید: + رخدادی خجسته در مزدیسنا: دستیابی زنان به مقام موبدی  
   
نویسنده: بیژن - ۱۳۸٩/۱۱/۸

 برای نخستین‌بار، هشت بانوی زرتشتی به انتخاب انجمن کنکاش موبدان، جهت احراز مقام موبدی برگزیده شدند. به گزارش تارنمای خبری - تحلیلی "برساد"، انجمن موبدان از موبدیار شدنِ هشت بانوی زرتشتی در آینده‌ای نزدیک خبر داد. بر اساس این گزارش، دکتر موبد اردشیر خورشیدیان با اعلام این مطلب، گفت: «از سال‌ها پیش و از زمان موبدان آذرگشسب وشهزادی مساله موبدی بانوان همواره مطرح بوده است، ولی شاید هیچ‌گاه این شرایط پیشنیامد». وی به برابری زنان و مردان در باور زرتشتیان اشارهکرد و افزود: «در طول تاریخ هم اگرچه اسمی از موبدان زن باقی نمانده، ولی همواره زناننقش بزرگی را در نگهداری و پاسداری از دین داشته اند». رئیس انجمن موبدان درباره علت انتخاب این هشت بانو به موبدی گفت: «انجمن موبدان در این زمینهبیشتر به دانش دینی، پاسخگویی شایسته و زیباخوانی اوستا توسط بانوان توجه کرده است». 

انجمن موبدان تصمیم گرفته تا موبدی زنان که یک اصل بازمانده دینی است و اتفاقاً کاملاً منطبق بر پایه‌های باور زرتشتی می‌باشد را اجرا نماید..

 

موبد پدرام سروش‌پور، دیگر هموند انجمن موبدان نیز با تاکید به برابری زنان و مردان در دین زرتشتی در سخنانش به پوروچیستا دختر اشوزرتشت اشاره نمود و گفت: «در گات‌ها، اشوزرتشت دختر خود را پورچیستا نام می‌برد، چیستا بهمعنی دانش دین است و پور یعنی زیاد، پس او دختر خود را دارنده دانش بالای دین نام می‌برد».  

وی در ادامه افزود: «بر این اساس انجمن موبدان تصمیم گرفته تا موبدیزنان که یک اصل بازمانده دینی است و اتفاقا کاملا منطبق بر پایه‌های باور زرتشتیمی‌باشد را اجرا نماید، وی از تنظیم آیین‌نامه جدیدی جهت موبد‌شدن خبر داد که براساس آن بانوان نیز می‌توانند موبد شوند و در ادامه به توضیح نحوه انتخاب این بانوان پرداخت و از معیارهایی چون سابقه و شخصیت اجتماعی، تحصیلات و سوابق پژوهشی و بالاخره آوای خوش اوستا‌خوانی و نگاه زیبا به دین، در این انتخاب سخن گفت.  

از معیارهای تعیین شده برای خانم ها می توان به سابقه و شخصیت اجتماعی، تحصیلات و سوابق پژوهشی و بالاخره آوای خوش اوستا‌خوانی و نگاه زیبا به دین، در این انتخاب سخن گفت

از نگاه "موبد سروش پور" وجود پتانسیل بسیار بالای دانش دینی یکی ازدلایل این انتخاب از سوی انجمن موبدان بوده و با اشاره به برگزاری 17 دوره همایشمانتره توسط کانون دانشجویان زرتشتی گفت: «این برنامه باعث تربیت گروه زیادی ازبانوان شده که هم دین را زیبا درک می‌کنند و هم زیبا بیان می‌کنند». این هموندانجمن موبدان سپس به برگزاری دوره‌های مختلف تکمیلی موبدیاری در یک سال گذشته اشارهکرد و گفت: «درحال حاضر این افراد آزمون‌های نهایی دوره را پشت سر می گذارند تا پس ازآن طی مراسمی رسما به عنوان موبدیار معرفی شده و در لباس موبدی به پاسداری از دینو فرهنگ زرتشتی بپردازند.  

میترا مرادپور، راشین جهانگیری، سرور تاراپوروالا، پروا نمیرانیان، فریبا مالی، بهناز نعیم آبادی، پریا ماوندی و مهرزاد کاویانی از شهرهای تهران، یزد، کرمان و کرج، هشت بانویی هستند که از سوی انجمن موبدان برای موبدی انتخاب شده اند و به زودی در جشنی باشکوه به جرگه موبدیاران خواهند پیوست.

 

منابع:  + پایگاه خبری برساد + برای نخستین‌بار، زنان به مقام موبدی دست خواهند یافت(دکتر شاهین سپنتا/ایران نامه)  + چشم به راه موبدیاران زن باشید (امرداد)

:: دوستان گرامي! براي ياري رساندن در پرورشِ پيامِ اهوراييِ اشو زرتشت دستورِ زير را به قالب بلاگ خود بيافزاييد

:: براي تهيه کتاب ها و منابعِ موردِ نياز در موردِ فرهنگ و انديشه نياکان و دینِ زرتشت مي توانيد در تهران به

کتابفروشيِ فرَوَهَر

 نشاني:خيابان انقلاب، خيابان فلسطين جنوبي، شماره 6 مراجعه نماييد.

:: گاتها را با فرمت PDF از اينجا بر روي سيستم خود ذخيره كنيد:

 دانلود متن گاتاها

نویسندگان وبلاگ:
سرای مهربانان: :: مهربانانی که به سرود زرتشت پيوند می دهند بهترست «بيژن» را آگاه گردانند تا نسبت به افزودن نام بلاگ آنان به سرای مهربانان اقدام کند.
وبسایت های سودمند در زمینه پژوهش در مزدیسنا:
کدهای اضافی :